Dù quê tôi là một làng quê nghèo miệt sông Hậu, nhưng có cá tôm đầy ghe, có gạo để làm bánh canh, có dừa làm nước cốt cho bánh canh đậm đà hương vị. Nhớ hồi đó ở miệt quê, ra tết, nước trên đồng ruộng rút khô, cá xuống đìa trú ẩn, đìa cũng cạn nước, cả xóm rủ nhau tát đìa. Đìa hồi đó cá nhiều, cá lóc con cả ký. Có cá lóc bự là nhà nấu cháo hoặc nấu bánh canh bột xắt với nước cốt dừa.

Bánh canh bột xắt nước cốt dừa chế biến từ ức vịt xiêm băm nhỏ, cá lóc và tôm càng. Ảnh: Huỳnh Biển

Bánh canh nước cốt dừa tuy là món ăn dân dã của cha ông từ thuở mở cõi đất phương Nam nhưng cũng lắm công phu và độ ngon đáng để nhớ. Bột gạo xay nhuyễn rồi lấy bao để lấy bột nắn vào chai thủy tinh xắt ra thành lát to bằng chiếc đũa ăn. Dừa khô nạo ra vắt nước cốt để pha vào nồi nước dùng. Cá lóc phi lê xắt lát (ướp nước mắm, tiêu, hạt nêm) đến khi nước dùng sôi lên, để bột bánh canh vào và đợi bột gần chính bắt đầu cho thịt cá vào (cho đầu cá vào trước bởi đầu cá to lâu chín) và cho nước cốt dừa dão (nước cốt dừa được vắt lần thứ 2) vào. Đến khi sắp chín cho nước cốt dừa đậm đặc (nước cốt dừa được vắt lần thứ 1) vào nữa là có ngay nồi bánh canh vừa béo vừa thơm. Thêm gia vị, hành lá xắt nhỏ và tiêu xay vào nồi bánh canh thơm lừng kích thích vị giác.

Cá lóc phi lê thái mỏng pha cùng nước cốt dừa và bột xắt ăn rất ngon. Cá và bánh canh mềm mại, còn nước cốt dừa béo đậm đà hương vị miền Tây. Nếu muốn ngon hơn băm nhỏ ức vịt xiêm thêm vào thì nước dùng bánh canh ngon ngọt hẳn. Thêm tôm càng hấp cho vào tô bánh canh nữa thì thực sự là mỹ vị ẩm thực.

Xứ tôi thích món bánh canh nước cốt dừa nấu với cá lóc bự. Còn Bến Tre cũng là bánh canh bột xắt nước cốt dừa nhưng có thịt vịt băm nhỏ ăn cũng rất ngon. Nước dùng đậm đà hơn món bánh canh bột xắt nước cốt dừa với cá lóc nhưng ngược lại cá ăn ngon và béo hơn. Mỗi xứ chế biến một kiểu nhưng bánh canh bột xắt nước cốt dừa ở miệt vườn sông nước miền Tây nơi nào cũng ngon. Có hôm đến lễ hội bánh dân gian tỉnh Hậu Giang, các cô, các chị cũng rất khéo tay nấu bánh canh bột xắt nước cốt dừa với tôm càng thấy thật bắt mắt. Một phần tôm được băm nhỏ hòa quyện cùng bột xắt nước cốt dừa (phần gạch tôm pha trộn nước cốt dừa có màu hồng trông đẹp mắt), ăn kèm theo tôm càng luộc là hết ý.

Dù món bánh canh bột xắt nước cốt dừa là món ngon miệt vườn sông nước miền Tây nhưng có lẽ đang bị mai một dần. Bến Tre xứ dừa nổi tiếng đặc sản bánh canh bột xắt nước cốt dừa thịt vịt nhưng nay chỉ còn một vài nơi bán. Cần Thơ cũng còn một vài quán bán bánh canh nước cốt dừa nhưng bột gạo xắt có pha lẫn bột mì và nêm nhiều đường nên bánh canh dai và ngọt không đậm đà bằng canh bột gạo xắt với nước cốt dừa ở miệt quê.

Bây giờ về quê khó tìm ăn được món ăn bánh canh bột xắt nước cốt dừa như thuở nào vì cá lóc đồng không còn nữa, tôm càng cũng ít đi, cối xay bột - “linh hồn” làm nên món bánh canh bột xắt nước cốt dừa - cũng lùi vào quá khứ, khó kiếm ra nhà nào có. Có lẽ bánh canh bột xắt nước cốt dừa đậm đã miệt quê chỉ còn bắt gặp nơi biểu diễn, cuộc thi ở những lễ hội bánh dân gian.

Huỳnh Biển

Nguồn: https://baomoi.com/dan-da-mon-banh-canh-bot-xat-nuoc-cot-dua-mien-song-nuoc-c52235899.epi

Không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, Hà Tiên (nay thuộc tỉnh An Giang) còn được biết đến với nhiều đặc sản địa phương, trong đó có mắm cà xỉu.

Cà xỉu, hay còn gọi là giá bể, là loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, có hình dáng gần giống con vẹm xanh nhưng thân ngắn và tròn hơn. Đặc điểm nhận biết dễ nhất là phần “râu” dài khoảng 3 đến 5 cm, màu trắng ngà, có độ giòn và béo khi ăn. Cũng chính vì hình dạng này, người dân địa phương gọi vui là “con giá biển”.

Mắm cà xỉu - hương vị đặc trưng miền biển Hà Tiên. Ảnh: Huỳnh Biển

Loài này thường sống ở vùng nước lợ, đáy bùn, xuất hiện nhiều tại các cửa biển. Mùa thu hoạch cà xỉu rơi vào khoảng tháng 6 đến tháng 8 hàng năm. Theo người dân, phần râu trắng là bộ phận ngon nhất, có độ sần sật đặc trưng và thường được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng.

Trong các món chế biến từ cà xỉu, mắm cà xỉu là loại phổ biến và đặc trưng nhất. Sau khi được làm sạch, cà xỉu được trụng sơ qua nước nóng, sau đó ngâm trong hỗn hợp gồm nước mắm cá cơm Phú Quốc, tỏi và ớt trong khoảng 6 đến 8 tiếng. Thành phẩm có hương thơm nồng, vị mặn đặc trưng, thường được dùng kèm cơm trắng, bún hoặc chế biến thành các món gỏi.

Gỏi xoài mắm cà xỉu. Ảnh: Huỳnh Biển

Gỏi mắm cà xỉu là cách ăn phổ biến của người dân địa phương. Nguyên liệu gồm mắm cà xỉu, xoài xanh băm nhỏ, rau thơm và đậu phộng rang. Khi ăn, thực khách sẽ cảm nhận được vị mặn, béo từ cà xỉu hòa quyện với vị chua của xoài và mùi thơm của rau, tạo nên món ăn có hương vị đậm đà.

Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu mua làm quà của du khách, người dân Hà Tiên đã chế biến mắm cà xỉu theo dạng đóng hộp, tiện lợi khi mang đi xa. Đây là một trong những sản phẩm đặc trưng góp phần quảng bá ẩm thực địa phương.

Huỳnh Biển

Nguồn: https://baomoi.com/mam-ca-xiu-huong-vi-dac-trung-mien-bien-ha-tien-c52924772.epi

Giữa những cánh đồng hay bên bờ kênh, bờ rãnh, một loại 'đặc sản chui ra từ đất' đang vào mùa. Đó là con cáy, có mùi hôi nhưng nấu canh lại ngon, ngọt vô cùng.

Loài giáp xác này có hình dáng giống con cua, sống trong các lỗ đất ven ruộng và được nhiều người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ săn bắt làm món ăn dân dã. Ai từng ăn sẽ khó quên được hương vị của món ngon này.

Đêm soi 1 tiếng bắt được 2kg

Cáy sống trong các lỗ đất quanh bờ kênh, bờ ruộng. Chúng là giống giáp xác nhỏ, thân mỏng hơn cua nhưng có càng sắc, nhọn.

Con cáy gần giống con cua nhưng hôi hơn

Không ít người lần đầu nghe về món cáy đều nhăn mặt vì con vật này có mùi khá hôi, mới ăn có thể không quen. Nhưng khi chế biến đúng cách, đặc biệt là nấu canh, hương vị lại khiến nhiều người xuýt xoa.

Chị Thanh Huyền (42 tuổi, An Lão, Hải Phòng) chia sẻ, từ nhỏ chị đã ăn món này.

"Hồi bé, tôi hay theo mẹ đi câu cáy. Những ngày được nghỉ hè, nắng chang chang, tôi vẫn đội mũ ra bờ kênh, bờ ruộng câu cáy. Tuổi thơ của tôi gắn liền với con cáy, con tôm. Việc câu cáy không phải ai cũng biết và cũng không hề đơn giản.

Người câu sẽ dùng một chiếc cần bằng tre, dài, buộc sợi chỉ vào đầu cần, sau đó buộc mồi, thường là ruột ốc để mang câu. Câu cáy là cả một nghệ thuật vì người câu phải đi nhẹ, tránh cáy thấy động mà bò lại vào lỗ.

Người câu đứng từ xa, thả mồi gần lỗ, nhử cáy cắn câu. Khi cáy đã cắn mồi thì nhấc lên, bắt cáy bỏ vào chiếc giỏ đeo bên hông”, chị kể.

Cách nấu như nấu canh cua

Bắt cáy cũng phải khéo léo, nếu không, cáy cắp vào tay rất đau, có thể chảy máu.

Đặc biệt, đến mùa gặt lúa, cáy sống nhiều trong ruộng. Người nông dân có kinh nghiệm chỉ cần khoét một hố đất sâu ở giữa ruộng, cắt lúa xung quanh để “đuổi” cáy xuống hố. Sau khi gặt xong, chỉ việc vục xuống hố bắt cáy lên, đem về chế biến.

“Ngày xưa, mỗi vụ gặt, mẹ tôi lại bắt được cả giỏ, cả xô cáy mang về. Chị em tôi thích nhất là món canh cáy nấu rau đay, mồng tơi ăn kèm cà muối. Món ngon ấy theo tôi đến tận bây giờ”, chị Huyền nhớ lại.

Hiện tại, dù đã đi làm công nhân nhưng chị Huyền vẫn giữ thói quen bắt cáy mỗi khi có thời gian. Ngoài giờ làm, buổi tối chị tranh thủ mang đèn pin ra đầm soi cáy.

“Nhà mình có đầm rộng. Buổi tối, mình thường cầm đèn pin ra soi 1 tiếng là được cả 2kg. Hôm nào vừa mưa xong thì càng nhiều vì lúc đó cáy hay chui ra ngoài”, chị chia sẻ.

Theo chị, việc soi cáy không khó, chỉ cần chịu khó và nhanh tay là được. Khi con cáy chui nửa mình khỏi miệng lỗ, chỉ cần rọi đèn đúng chỗ làm cáy “chói mắt” là có thể bắt được. Những ngày sau mưa, cáy ra nhiều nên càng “bội thu”.

“Bắt cáy để bán thì không nhiều nhưng để ăn thì không khó. Mỗi tối chỉ cần soi một lúc là có ngay bữa canh cáy mát lành cho cả nhà hôm sau”, chị nói.

Canh cáy mát lành

Ở quê chị Huyền, cáy hiện có giá khoảng 100.000 đồng/kg. Tuy không đắt bằng cua đồng hay hải sản cao cấp nhưng món canh cáy hay mắm cáy lại có vị đặc trưng khó loại nào sánh bằng.

Ẩm thực dân dã giữ hồn quê

Người dân Hải Phòng, Thái Bình và nhiều vùng quê Bắc Bộ thường nấu canh cáy. Cáy sau khi bắt về được rửa sạch, bóc mai, giã hoặc xay nhuyễn, lọc lấy nước rồi đem nấu giống như canh cua.

Khi nước sôi, thịt cáy nổi váng béo ngậy, cho thêm mồng tơi, rau đay hoặc rau rút vào là có ngay nồi canh cáy thơm nức.

“Món canh cáy thanh mát, ăn vào mùa hè giải nhiệt rất tốt. Vị ngọt đậm của nước cáy quyện với rau xanh, ăn với cơm trắng thì hết nồi cơm lúc nào cũng không hay”, chị Huyền chia sẻ.

Ngoài canh, mắm cáy cũng là một món khoái khẩu. Cáy được muối lên men kỹ càng, sau đó lọc lấy phần nước, chiết ra chai thủy tinh, đậy nút lá chuối mang phơi nắng. Phơi càng được nắng, mắm cáy càng ngon, đậm vị, thơm lâu.

Canh cáy nấu với mướp, mồng tơi là món ăn được nhiều người yêu thích ngày hè

Mắm cáy dùng để chấm rau luộc, cà muối hay ăn kèm bún đậu đều rất hấp dẫn.

Không phải là món ăn cao sang nhưng với nhiều người, cáy là một phần ký ức tuổi thơ và là đặc sản quê nhà không thể thiếu trong dịp hè. Những người sống ở quê từng ăn, sau này dù lên thành phố vẫn không quên được hương vị mắm cáy.

Mắm cáy trở thành món quà quê cha mẹ để phần cho các con mỗi dịp về thăm nhà.

Tú Linh

Nguồn: https://baomoi.com/dac-san-chui-ra-tu-dat-dem-soi-den-1-tieng-bat-duoc-vai-kg-nau-canh-mat-ruoi-c52504606.epi