Câu hỏi “Chọn ngành yêu thích hay ngành đang HOT?” là một trong những băn khoăn phổ biến và quan trọng nhất khi quyết định hướng đi nghề nghiệp hoặc học tập. Dưới đây là một phân tích trung thực, cân nhắc cả ngắn hạn và dài hạn:

Storytelling dành cho Data Analyst - Phần 4

Nói sao cho phù hợp với từng đối tượng?

Ở phần 1, 2 và 3 của series này, chúng ta đã bàn nhiều về kỹ năng của người nói: như thế nào là một bài thuyết trình thuyết phục và cấu trúc nào có thể được áp dụng để truyền tải tốt hơn những gì mình cần nói. Nhưng có một yếu tố then chốt chưa được nhắc tới: Người nghe – khán giả của bạn là ai?

Tác giả Bùi Thị Ngọc Thu chia sẻ trong hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực đào tạo chia sẻ rằng có một câu hỏi bà luôn được nhận  thường xuyên: “Làm sao để tự tin hơn khi thuyết trình?”

Thực tế, nhiều người khi bước lên sân khấu bị "đóng băng" vì quá tập trung vào bản thân: Mình nói có rõ không? Trang phục mình thế nào?,.. Chính sự lo lắng này khiến ta dễ rơi vào trạng thái trình bày để bảo vệ chính mình – thay vì trình bày để phục vụ người nghe. Tuy nhiên, điều bạn cần quan tâm là khán giả, bởi họ đến để xem bạn có thể làm gì cho họ, bạn có thể giúp gì cho họ hay sản phẩm/dịch vụ của bạn có giải quyết được vấn đề của họ không. Vậy người nghe bao gồm những ai? Thông thường khán giả có thể được phân làm hai nhóm:

• Nhóm 1 - Khách hàng thụ hưởng sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn

• Nhóm 2 - Người ra quyết định trong bài trình bày của bạn. 

Một bài trình bày thuyết phục sẽ cần phân tích cả hai nhóm khách hàng này. Từ đó cung cấp cho họ những giải pháp và tiện ích cần thiết.

Ở đây, tác giả trình bày sâu hơn về nhóm 2, cụ thể là khi khán giả của bạn là Lãnh đạo cấp cao (C-level) - nhóm khán giả đặc biệt, khó tính nhưng có ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định cuối cùng. Họ có những đặc điểm mà bạn cần cực kỳ lưu ý khi trình bày:

1. Họ có ít thời gian, vì vậy hãy:

• Trình bày súc tích, có cấu trúc rõ ràng

• Bắt đầu từ kết luận → rồi mới đi vào lý do

• Chốt bằng kiến nghị hành động cụ thể

2. Họ dễ mất kiên nhẫn và hay chen ngang

Thực tế, lãnh đạo cấp cao dễ mất kiên nhẫn vì họ luôn có nhiều việc cần làm và luôn chủ động đặt câu hỏi giữa chừng – không phải vì họ bất lịch sự, mà vì họ cần làm rõ điều họ quan tâm ngay lập tức. Lời khuyên:

• Cho họ biết bạn sẽ trình bày trong bao lâu và luôn dành thời gian để họ đặt câu hỏi. Nếu được giao 30 phút, hãy nói trong 5 phút đầu. 25 phút còn lại dành cho hỏi – đáp

• Không né tránh sự chen ngang. Hãy chào đón nó. Nó cho bạn cơ hội hiểu rõ hơn mối quan tâm thực sự của họ. Ngoài ra, hãy chuẩn bị bài thuyết trình ngắn gọn với cấu trúc các phần rõ ràng để khi “được chen ngang”, bạn cũng nắm rõ mình đang nói phần nào và phần tiếp theo là gì.

3. Họ cần thấy “bức tranh tổng thể” trước

Nếu bạn sa đà vào chi tiết mà không cho họ thấy toàn cảnh, họ sẽ dễ mất kiên nhẫn. Lời khuyên:

• Thuyết trình tổng thể về ý tưởng theo một cấu trúc rõ ràng có chủ đích. Thậm chí là tóm tắt ý tưởng lớn trong 3 phút đầu tiên

• Chuẩn bị thêm slide phụ lục chứa dữ liệu chi tiết, bảng số liệu, mô hình, báo cáo phụ

• Trình bày xong phần tổng thể rồi mới dẫn họ đi sâu nếu được yêu cầu
  
  

Phần 4 cũng là phần kết của series này. Dù nội dung sách “Nghệ thuật thuyết trình bằng câu chuyện” vẫn còn, nhưng phần tiếp theo thiên về các lĩnh vực như Sales, Marketing,.. – không quá phù hợp với một Data Analyst.

Hy vọng rằng những chia sẻ này sẽ giúp bạn không chỉ thuyết trình tốt hơn, mà còn giao tiếp hiệu quả hơn với những người thực sự quan trọng trong công việc của bạn.

_Phạm Hồng Trà

Tổng hợp các Phần:

• Storytelling dành cho Data Analyst Phần 1

• Storytelling dành cho Data Analyst Phần 2

• Storytelling dành cho Data Analyst Phần 3

Giọng điệu bất thường, logo không nhất quán hoặc email viết kém từng là những dấu hiệu nhận diện lừa đảo. Thế nhưng, những dấu hiệu này ngày càng khó phát hiện khi công nghệ Deepfake tinh vi vượt bậc.

Deepfake - Không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán niềm tin

Ban đầu, Deepfake chỉ là một khám phá kỹ thuật, nhưng giờ đây nó đã trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng không chỉ với cá nhân, doanh nghiệp, thậm chí tầm quốc gia.

Theo cảnh báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2026 có thể tới 90% nội dung trực tuyến sẽ được tạo ra bằng AI, bao gồm cả các nội dung giả mạo nguy hiểm như deepfake. Điều này đồng nghĩa với mức độ rủi ro về thông tin sai lệch và mất niềm tin vào môi trường số tăng cao chưa từng có. Ranh giới phân định giữa thật và giả đôi khi không thể phân biệt được.

Deepfake đã vượt ngoài tầm kiểm soát

Ngày nay, chỉ cần vài phút truy cập ứng dụng miễn phí trên smartphone, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một video giả mạo “như thật” - việc mà trước đây cần cả đội ngũ chuyên gia và hàng tuần làm việc. Công nghệ này đã góp phần xóa bỏ những yêu cầu, rào cản trong khâu sản xuất, khiến việc tạo ra clip, hình ảnh, giọng nói trở nên vô cùng dễ dàng.

Hệ quả là tốc độ và quy mô tấn công của tội phạm mạng lan rộng. Giờ đây, bất kể một tổ chức lớn hay nhỏ, hoạt động trong mọi lĩnh vực nào cũng đều có thể trở thành nạn nhân của Deepfake.

Tội phạm công nghệ cao chỉ cần tạo ra một đoạn ghi âm giả lệnh chuyển tiền, hay video giả mạo CEO bị rò rỉ cũng đủ để khiến khách hàng mất niềm tin vào doanh nghiệp, dẫn đến hệ lụy về tài chính, khủng hoảng nội bộ, truyền thông.

Hậu quả từ những bài học thực tế

Thế giới từng chứng kiến nhiều vụ đau lòng liên quan tới công nghệ Deepfake. Một công ty đa quốc gia tại HongKong mất 25 triệu USD sau cuộc họp online với “giám đốc tài chính” Deepfake; hay một công ty công nghệ ở Mỹ bị lừa chuyển tiền hàng triệu USD do giả mạo CEO qua cuộc gọi video; ngân hàng ở Các tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng bị chiếm đoạt 35 triệu USD bằng chiêu ghi âm giọng nói giả mạo lãnh đạo.

 

Nhiều nhà lãnh đạo cũng không nằm ngoài tầm ngắm của công nghệ lừa đảo Deepfake

Chỉ riêng thị trường tài chính thế giới, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2025, nhiều vụ lừa đảo Deepfake gây thiệt hại hơn 200 triệu USD. Sự gia tăng mạnh về số vụ (gấp 3 lần so với năm trước) và các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi khiến con số này dự kiến tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới. Còn với tiền mã hóa, năm 2024, tổng thiệt hại từ các vụ lừa đảo crypto lên tới 4,6 tỉ USD, trong đó gần 40% vụ gian lận lớn sử dụng deepfake.

Doanh nghiệp cần làm gì để chủ động ứng phó

1. Đầu tư đồng bộ cả “con người - quy trình - công nghệ”

Đào tạo nhận biết deepfake cho mọi cấp nhân viên: Tổ chức các khóa tập huấn ngắn hạn, cập nhật kiến thức mới về công nghệ deepfake, dạy cách xác minh từ nhiều nguồn, nhất là với thông tin bất ngờ hoặc gây kích động.

Thiết lập quy trình kiểm soát đa tầng: Tất cả yêu cầu giao dịch tài chính, thay đổi truy cập hoặc thông tin nhạy cảm đều cần xác nhận qua ít nhất hai kênh độc lập (multi-factor verification), bao gồm cuộc gọi trực tiếp hoặc xác thực qua hệ thống nội bộ.

Đầu tư vào công nghệ phòng ngừa: Tận dụng các phần mềm phát hiện Deepfake mới nhất, cập nhật liên tục các công cụ kiểm tra nguồn gốc, dấu hiệu sửa đổi của video/âm thanh, kết hợp với hệ thống quản lý nhận diện rủi ro.

2. Xây dựng văn hóa hoài nghi tích cực

Luôn khuyến khích nhân viên, đối tác luôn đặt câu hỏi về tính xác thực của mọi thông tin nhận được, đặc biệt khi thông tin đó ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản, quyền truy cập hoặc danh tiếng tổ chức. Bên cạnh đó, cần sớm phát hiện và ngăn chặn, thay vì xử lý sự cố hậu quả.

3. Chủ động hợp tác và đưa ra các quy định nội bộ

Làm việc cùng với các chuyên gia, đơn vị bảo mật để kiểm tra các thông tin nghi ngờ.

Mỗi doanh nghiệp cần cập nhật quy định nội bộ phù hợp với hướng dẫn mới từ cơ quan chức năng, phối hợp các cơ quan thực thi pháp luật khi gặp sự cố; tham gia các chương trình chia sẻ thông tin về rủi ro và xu hướng Deepfake để kịp thời cập nhật, cảnh báo và hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng doanh nghiệp, ngành nghề.

Không doanh nghiệp nào đủ sức ứng phó một mình. Việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng về xử phạt sản xuất, phát tán Deepfake độc hại, cũng như quy định về trách nhiệm của các nền tảng công nghệ trong kiểm soát nội dung đang ngày càng cấp thiết. Đồng thời, nâng cao nhận thức cộng đồng, giáo dục “an toàn thông tin số” ngay từ trường học cũng là giải pháp dài hạn mà xã hội nên chung tay thực hiện.

Lê Hà

Nguồn: https://baomoi.com/deepfake-moi-de-doa-tai-dinh-hinh-rui-ro-doanh-nghiep-c52794138.epi

Storytelling dành cho Data Analyst - Phần 3

Cấu trúc thuyết trình theo nguyên tắc số 3 (tt)

Bên cạnh 3 cấu trúc theo nguyên tắc số 3 tại phần 2, tôi sẽ tiếp tục trình bày hết các cấu trúc còn lại. 

4. Cấu trúc ESB: Expectation - Solution - Benefit

Đây là cấu trúc được tác giả tạo ra dựa trên cấu trúc PSB với mục tiêu tập trung vào việc đáp ứng các kỳ vọng của khách hàng.

• Expectation - Mong đợi: Việc bắt đầu bài thuyết trình bằng cách đề cập đến những mong đợi của khách hàng sẽ tạo được tính kết nối cao với họ. Khách hàng cảm nhận được bạn đang hiểu rõ những gì họ muốn. Từ đó họ sẽ muốn lắng nghe giải pháp của bạn hơn.

• Solution – Giải pháp: Đưa ra giải pháp cụ thể, có phân tích ưu khuyết điểm, có dữ kiện và bằng chứng hỗ trợ.

• Benefit - Lợi ích: Chia sẻ những lợi ích mà giải pháp mang lại cho khán giả.

Có thể xem ví dụ về cấu trúc ESB trong bài phát biểu của Joe Moore, công ty First Defense Nasal Screen, một trong những thương vụ thành công nhất lịch sử “Shark Tank Mỹ” tại link sau:https://www.youtube.com/watch?v=VGkYVitsDOM 

5. Cấu trúc PPF:  Past - Present - Future

Một cấu trúc được chia sẻ bởi Matt Abrahams, chuyên gia giao tiếp và tâm lý học, giảng viên trường đại học Standford. Chúng giúp bạn dẫn dắt người nghe qua từng bước của quá trình, từ đó hình dung chuyện gì đang diễn ra. Có thể được dùng khi mô tả về quá trình hình thành và phát triển của công ty, hoặc quá trình hoạt động của nhãn hàng,... ví dụ:

• Past - Quá khứ: Công ty chúng ta đã thành lập như thế nào?

• Present - Hiện tại: Hiện nay công ty đang ở đâu, như thế nào?

                                       Điều chúng ta tập trung hiện nay là gì?

                                       Thứ chúng ta cung cấp cho khách hàng là gì?

                                       Điều chúng ta đang quảng bá là gì?

• Future - Tương lai: Định hướng sắp tới của công ty là gì?

                                         Công ty chúng ta sẽ ở đâu trong tương lai?

6. Cấu trúc Pros - Cons - Recommendation

Dựa trên các cấu trúc tương phản của Matt Abrahams, tác giả thêm vào “Recommendation” để tạo thành công thức theo nguyên tắc số 3. Vì lời kiến nghị hành động, (Recommendation) là phần thiết yếu cho các nội dung thuyết trình thuyết phục. Cấu trúc trình bày này cho phép người nghe thấy được hai mặt của một vấn đề, từ đó có cái nhìn toàn cảnh và ra quyết định khách quan hơn.

• Pros: Những điểm thuận lợi.

• Cons: Những điểm bất lợi.

• Recommendation: Lời đề nghị sau khi đã phân tích Pros and Cons.

7. Cấu trúc Bad - Worse - Worst 

Cấu trúc này được sử dụng khi người trình bày muốn cung cấp thông tin theo hướng xấu, chúng mang lại hiệu quả cảm xúc cao, giúp khán giả nhìn thấy rõ nguy cơ và những điểm thách thức tồi tệ đang phải đối mặt. Từ đó thôi thúc người nghe hành động nhanh chóng hơn. Cấu trúc này cũng có thể sử dụng kết hợp với cấu trúc PSB (tại phần 2), chúng có dạng:

• Problem - Vấn đề:

                    Bad - Tệ: Vấn đề chúng ta đang đối mặt là?
                    Worse - Tệ hơn: Vấn đề tệ hơn nữa là?
                    Worst - Tệ nhất: Và vấn đề tệ nhất đó chính là?

• Solution - Giải pháp

• Benefit - Lợi ích

8. Cấu trúc Good - Better - Best

Cấu trúc này tương tự như cấu trúc Bad - Worse - Worst nhưng mang ý nghĩa tốt đẹp, tích cực hơn với mục tiêu thúc đẩy cảm xúc và hành động. Cấu trúc này sử dụng trong những bài thuyết trình tạo động lực, truyền cảm hứng hay thuyết phục sự thay đổi.

9. Cấu trúc Now - Next - Then

Cấu trúc này cũng rất phổ biến khi trình bày thuyết trình trong doanh nghiệp. Người trình bày có thể sử dụng cấu trúc này để cập nhật và báo cáo tình hình hiện tại, những điều cần làm tiếp theo và những hành động cần tập trung trong thời gian tiếp theo.

Sử dụng cấu trúc này giúp người nghe hiểu rõ thông tin theo thứ tự có trước có sau, từ đó mục tiêu thuyết phục sẽ cao hơn.

Vậy là chúng ta đã đi qua 9 cấu trúc thuyết trình theo nguyên tắc số 3. Hy vọng bạn đã bỏ túi được vài cấu trúc để trình bày bài nói cách mạch lạc và thuyết phục hơn. Nội dung cuốn sách “Nghệ thuật thuyết trình bằng câu chuyện” của tác giả Bùi Thị Ngọc Thu vẫn còn những điều thú vị, hãy chờ đón phần tiếp theo nhen!

Phạm Hồng Trà