Ngày 9/4, tại Khánh Hòa, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh phát động Cuộc thi 'Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao năm 2026' khu vực Bắc Trung Bộ và duyên hải miền trung.

Nghi thức phát động cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp công nghệ cao năm 2026 tại Khánh Hòa.

Cuộc thi năm nay có chủ đề “Nông nghiệp tuần hoàn-Kiến tạo tương lai xanh”, nhằm hướng tới tìm kiếm, ươm tạo và kết nối các ý tưởng, dự án có tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn sản xuất nông nghiệp.

Phát biểu tại lễ phát động, ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng ban Quản lý Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, Đảng và Nhà nước đã xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực then chốt cho tăng trưởng.

 

Lễ ký kết biên bản hợp tác giữa Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa.

Đồng thời, đặt ra yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp.

“Cuộc thi khuyến khích các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật, công nghệ số và tự động hóa trong nông nghiệp. Cùng với đó, ưu tiên các mô hình giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, tăng cường truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ, xuất khẩu”, ông Hiền nhấn mạnh.

 

Toàn cảnh buổi lễ phát động.

Theo Ban tổ chức, đối tượng tham gia là doanh nghiệp khởi nghiệp, hợp tác xã, thanh niên, sinh viên, giảng viên các trường đại học, cao đẳng trên cả nước có ý tưởng, công nghệ hoặc giải pháp phù hợp trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Thông qua cuộc thi, Ban tổ chức kỳ vọng góp phần thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, tạo thêm động lực cho phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, bền vững tại Việt Nam.

Chuyển dịch sang phương tiện ít phát thải đang trở thành xu hướng tất yếu của phát triển bền vững toàn cầu. Song, thực tiễn tại Mông Cổ cho thấy, nếu thiếu chuẩn bị về hạ tầng và chính sách đi kèm, quá trình 'xanh hóa' có thể tạo hệ lụy ngoài dự tính.

Xe hybrid phổ biến trên đường phố ở Ulaanbaatar. Ảnh: CNA

Làn sóng xe hybrid và những khoảng trống

Tại Ulaanbaatar, thành phố lớn nhất của Mông Cổ, ô tô hybrid (kết hợp động cơ xăng và động cơ điện) trở nên phổ biến trong đời sống hằng ngày. Theo CNA, dòng xe này chiếm khoảng 45% trong tổng số 1,5 triệu xe toàn quốc. Nhật Bản là nơi cung cấp khoảng 80% xe hybrid vào Mông Cổ và 95% trong số đó đã qua sử dụng. Chính yếu tố chi phí thấp khiến lượng xe nhập khẩu tăng mạnh, từ mức 50.000 - 70.000 xe/năm lên tới 130.000 xe vào năm 2024.

Trong bối cảnh hạ tầng sạc cho xe điện thuần túy còn hạn chế, khoảng cách di chuyển lớn và điều kiện khí hậu khắc nghiệt ở Mông Cổ, xe hybrid là lựa chọn thực tế. Người dân có thể di chuyển 100 - 150km bằng điện và tiếp tục 800 - 1.000km bằng động cơ xăng, phù hợp với đặc thù lãnh thổ rộng lớn. Tuy nhiên, các bộ pin, vốn suy giảm sau nhiều năm sử dụng, nhanh chóng xuống cấp.

Việc thay thế pin trở nên phổ biến trong khi hệ thống xử lý lại chưa theo kịp. Mông Cổ hiện chưa có cơ chế kiểm soát đầy đủ đối với chất thải pin. Tại Ulaanbaatar, có những điểm thu gom phi chính thức tích trữ tới 50.000 bộ pin đã qua sử dụng chỉ trong thời gian ngắn. Trong khi đó, việc xuất khẩu pin thải ra nước ngoài bị hạn chế từ năm 2025, khiến lượng chất thải nguy hại này “mắc kẹt” trong môi trường.

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi nước này thiếu cơ sở tái chế phù hợp. Nhà máy tái chế hiện có chỉ xử lý pin chì với công suất khoảng 7.000 tấn mỗi năm, chưa thể đáp ứng nhu cầu xử lý pin hybrid hay pin lithium-ion. Trong khi đó, các loại pin nếu không được xử lý đúng cách có thể gây ô nhiễm đất, nước và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Thực tế này dẫn đến nghịch lý: trong nỗ lực thúc đẩy phương tiện “xanh”, một dạng áp lực môi trường mới lại hình thành. Điều này phản ánh khoảng trống phổ biến trong chuyển đổi năng lượng tại các quốc gia đang phát triển, nơi tốc độ tiếp nhận công nghệ thường nhanh hơn năng lực quản lý vòng đời của công nghệ đó.

Bài học kinh nghiệm

Mông Cổ bắt đầu những bước đi đầu tiên về xây dựng hệ thống quản lý bài bản khi vận hành nhà máy tái chế ắc quy chì đầu tiên vào năm 2024 để chuyển từ xử lý tự phát sang mô hình công nghiệp hóa. Song, bài toán lớn nhất vẫn nằm ở pin xe hybrid và xe điện vốn đòi hỏi công nghệ xử lý phức tạp hơn. Các doanh nghiệp kỳ vọng trong vòng 3 năm tới có thể xây dựng nhà máy chuyên biệt và hướng tới xử lý cả pin lithium trong một thập kỷ.

Từ thực tiễn trên, có thể rút ra một số bài học quan trọng cho các quốc gia đang thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện ít phát thải. Trước hết, cần tiếp cận vấn đề theo toàn bộ vòng đời sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn sử dụng. Một phương tiện được coi là “xanh” không chỉ vì mức phát thải khi vận hành, mà còn phụ thuộc vào cách nó được sản xuất, bảo trì và xử lý sau khi hết vòng đời. Điều này đòi hỏi các chính sách phải bao gồm cả tiêu chuẩn nhập khẩu, kiểm định chất lượng pin, cũng như trách nhiệm xử lý chất thải. Theo CNA, nhiều chuyên gia đề xuất Mông Cổ cần đặt “ngưỡng sức khoẻ pin” tối thiểu đối với xe nhập khẩu, nhằm tránh tiếp nhận phương tiện quá hạn sử dụng, giúp giảm áp lực xử lý chất thải về sau.

Phát triển hạ tầng tái chế cần đi trước một bước. Kinh nghiệm từ một số quốc gia khác cho thấy, hệ thống tái chế hiệu quả thường được xây dựng song hành với quá trình mở rộng thị trường xe điện và hybrid. Điều này bao gồm đầu tư công nghệ xử lý phù hợp với từng loại pin và xây dựng mạng lưới thu gom an toàn, minh bạch.

Tại Nhật Bản, người tiêu dùng phải đóng phí tái chế khi mua xe mới để tạo quỹ xử lý khi phương tiện hết vòng đời. Nhiều nước khác cũng đi trước về xây dựng năng lực xử lý pin. Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu về tái chế pin lithium-ion; Hàn Quốc phát triển mạnh mô hình tái sử dụng và tái sản xuất pin; Singapore đã vận hành nhà máy tái chế pin lithium đầu tiên. Malaysia, Thái Lan và Indonesia cũng tăng tốc đầu tư vào lĩnh vực này.

Tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý chất thải công nghệ cũng là điều cần thiết. Chính phủ Mông Cổ đã hợp tác với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Thế giới (WB) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) để nghiên cứu mô hình quản lý chất thải pin. Các cơ chế hợp tác với quốc gia xuất khẩu, tổ chức tài chính quốc tế hoặc các doanh nghiệp sản xuất có thể giúp chia sẻ chi phí và công nghệ xử lý.

Chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là phép thử năng lực quản trị. Hệ thống quản lý chất thải cần được thiết kế song song với quá trình mở rộng thị trường xe điện. Nếu nhận diện sớm và hành động đúng hướng, quá trình chuyển đổi xanh sẽ trở thành nền tảng cho phát triển bền vững thực chất trong dài hạn.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và thuật toán mạng xã hội đang tạo ra những tác động sâu rộng đến thanh thiếu niên. Thế hệ đầu tiên trưởng thành trong môi trường số hóa này được cảnh báo phải đối diện nhiều rủi ro về nhận thức, cảm xúc và hành vi.

Trong nhiều năm, “nghiện internet” thường được dùng để mô tả tình trạng thanh thiếu niên dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội hay trò chơi trực tuyến. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), vấn đề này đã trở nên phức tạp hơn khi công nghệ không chỉ tiêu tốn thời gian mà còn can thiệp sâu vào cách hình thành nhận thức và thế giới quan của người trẻ.

 

Ảnh minh họa

Một trong những biểu hiện đáng chú ý là việc AI có thể bị khai thác theo hướng tiêu cực. Tại Anh, một trò chơi giáo dục được thiết kế nhằm giúp học sinh nhận diện tin giả và chủ nghĩa cực đoan đã bị các cộng đồng trên mạng biến tướng. Nhân vật trong trò chơi bị tách ra, chỉnh sửa bằng công cụ AI và trở thành biểu tượng lan truyền các nội dung cực đoan trên mạng xã hội.

Song song đó, các thuyết âm mưu cũng có xu hướng lan rộng nhanh hơn nhờ công nghệ tạo sinh. Những nội dung như giả thuyết về “nền văn minh dưới lòng đất” vốn chỉ tồn tại rải rác trước đây, nay được “trực quan hóa” bằng hình ảnh và video do AI tạo ra. Với những người trẻ chưa có đủ kỹ năng phân biệt thật - giả, các sản phẩm này dễ bị hiểu nhầm là bằng chứng xác thực.

Không chỉ dừng ở nhận thức, AI còn tác động đến đời sống cảm xúc của thanh thiếu niên. Một số trường hợp cho thấy người trẻ có xu hướng tìm đến các chatbot như một “người bạn” thay thế, hình thành mối quan hệ phụ thuộc về mặt tinh thần. Các hệ thống này thường đưa ra phản hồi tích cực, tạo ra “vòng lặp” củng cố cảm xúc, khiến người dùng dần xa rời giao tiếp thực tế.

Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ tạo hình ảnh và video cũng làm gia tăng nguy cơ bắt nạt trên không gian mạng. Việc tạo ra nội dung giả mạo, thậm chí mang tính xúc phạm, đã trở nên dễ dàng hơn nhiều so với trước đây, gây ra những tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho nạn nhân. Đáng chú ý, không ít trường hợp người thực hiện hành vi này lại cho rằng đó “chỉ là trò đùa”.

Trước những tác động ngày càng rõ rệt, nhiều quốc gia đã bắt đầu siết chặt quản lý việc sử dụng mạng xã hội đối với thanh thiếu niên. Các biện pháp như giới hạn độ tuổi, yêu cầu xác minh danh tính hay kiểm soát thuật toán đề xuất nội dung đang được triển khai nhằm giảm thiểu rủi ro từ môi trường số.

Những diễn biến này cho thấy một thực tế: thế hệ trẻ ngày nay không chỉ đối mặt với nguy cơ “nghiện” thiết bị, mà còn phải sống trong một không gian thông tin được thuật toán định hình. Khi ranh giới giữa thật và ảo ngày càng bị xóa nhòa, việc trang bị kỹ năng số và khả năng tư duy phản biện trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. 

Những hệ lụy về kinh tế, năng lượng và lương thực từ chiến sự Trung Đông đã lan rộng toàn cầu và ngày càng đáng ngại, khi cuộc chiến vẫn đang leo thang.

Chiến sự Trung Đông đã kéo dài hơn một tháng và vẫn chưa có lối thoát rõ ràng. Những tác động của cuộc xung đột không còn bó hẹp trong khu vực mà đã trở thành tín hiệu báo động đỏ đối với toàn cầu.

“Loại thuế thu nhập lớn và đột ngột”

Theo các báo cáo cập nhật chiến sự hằng ngày, có thể thấy hạ tầng tại Iran, Israel và các tài sản quân sự của Mỹ ở Trung Đông đều chịu thiệt hại nặng nề, khi các bên liên tục thực hiện các đòn trả đũa theo kiểu “ăn miếng, trả miếng”.

Tình hình tại các quốc gia vùng Vịnh cũng không mấy khả quan khi tên lửa và UAV của Iran liên tục tấn công mỗi ngày, gây thiệt hại đáng kể tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait, Saudi Arabia, Qatar và nhiều nơi khác.

 

Khói bốc lên từ một địa điểm bị không kích ở Tehran (Iran) ngày 1-4. Ảnh: AFP 

Hệ lụy kinh tế từ cuộc chiến, hiện đã ở tuần thứ năm, đang tạo sức ép lên người tiêu dùng và doanh nghiệp toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu, lương thực tăng cao, theo hãng tin Reuters.

Đầu tuần này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo cuộc chiến đã làm gián đoạn nghiêm trọng các nền kinh tế tiền tuyến và làm xấu đi triển vọng của nhiều nền kinh tế vốn chỉ mới phục hồi sau khủng hoảng. Theo các nhà kinh tế IMF, trong hầu hết các kịch bản, thế giới sẽ phải đối mặt giá cao hơn và tăng trưởng chậm lại.

Những dấu hiệu căng thẳng kinh tế đã bắt đầu xuất hiện. Các dự báo mới cho thấy tỉ lệ nghèo tại thế giới Ả Rập tăng mạnh, lạm phát tại châu Âu tăng vọt và giá xăng tại Mỹ lập mức cao mới. Tác động đặc biệt nghiêm trọng đối với các quốc gia nghèo - những nước có ít nguồn lực nhất để ứng phó. Nhiều quốc gia tại châu Phi, Nam Á, Mỹ Latinh và một số khu vực Trung Đông vốn phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng đang gặp khó khăn nghiêm trọng khi chi phí tăng vọt.

 

Thiệt hại tại TP Rosh Haayin (Israel) sau một vụ tấn công bằng tên lửa của Iran ngày 1-4. Ảnh: Lực lượng Cứu hỏa và Cứu nạn Israel 

Liên Hợp Quốc ước tính cuộc chiến có thể khiến thêm 4 triệu người tại thế giới Ả Rập rơi vào nghèo đói và làm giảm hơn 100 tỉ USD sản lượng của khu vực. Trong khi đó, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz và thiệt hại hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh đang làm gián đoạn nguồn cung dầu, khí đốt, phân bón và nhiều nguyên liệu công nghiệp, đe dọa đẩy giá lương thực và làm chậm sản xuất toàn cầu.

Không chỉ năng lượng, tình trạng thiếu hụt các vật liệu quan trọng được sản xuất tại vùng Vịnh như helium, lưu huỳnh và naphta - nguyên liệu để sản xuất nhựa - cũng có thể làm chậm sản xuất công nghiệp, kéo giảm tăng trưởng ở nhiều quốc gia, theo tờ The New York Times.

Tại châu Âu, giá năng lượng tăng do chiến sự đã đẩy lạm phát tại 21 quốc gia sử dụng đồng euro tăng lên, làm dấy lên lo ngại các ngân hàng trung ương có thể buộc phải tăng lãi suất nếu giá cả tiếp tục leo thang. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã vượt mốc 4 USD/gallon vào ngày 31-3, mức cao chưa từng thấy kể từ tháng 8-2022. Việc giá xăng tăng vọt trong thời gian ngắn có thể buộc người tiêu dùng Mỹ phải thay đổi thói quen chi tiêu, qua đó tác động đến tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh chưa thể dự đoán thời điểm kết thúc chiến tranh, sự bất định đang khiến nhiều chính phủ phải tính đến các biện pháp tiết kiệm năng lượng như giảm ngày làm việc, hạn chế sử dụng ô tô và giảm tiêu thụ điện.

Thế giới tiếp tục kêu gọi hạ nhiệt

Trước nguy cơ xung đột kéo dài và lan rộng, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đang gấp rút kêu gọi các bên liên quan nhanh chóng tìm kiếm giải pháp hòa bình, hạ nhiệt căng thẳng.

Ngày 2-4, sau bài phát biểu trước toàn dân của Tổng thống Mỹ Donald Trump về chiến sự Iran, Thủ tướng Úc Anthony Albanese kêu gọi các bên kiềm chế, cho rằng các mục tiêu quân sự mà Washington đề ra “phần lớn đã đạt được” và đã đến lúc cần hạ nhiệt tình hình. Ông Albanese đặt câu hỏi về mục tiêu tiếp theo của cuộc chiến, cảnh báo rằng xung đột càng kéo dài thì tác động đối với kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng, theo đài France 24.

Hải quân Iran gần Eo biển Hormuz. Ảnh: NurPhoto 

Ngày 1-4, các lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới thông báo sẽ thành lập một nhóm điều phối chung nhằm ứng phó những tác động kinh tế và năng lượng nghiêm trọng do chiến sự Trung Đông gây ra. Ba tổ chức cảnh báo thế giới đang ở trong giai đoạn “bất định cao”, do đó cần phối hợp chặt chẽ để theo dõi diễn biến, thống nhất đánh giá và hỗ trợ các chính phủ điều hướng khủng hoảng. Cơ chế phản ứng có thể bao gồm tư vấn chính sách, hỗ trợ tài chính, các khoản vay lãi suất thấp hoặc 0%, cùng các công cụ giảm thiểu rủi ro cho những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề.

Cũng trong ngày 1-4, trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi đã cùng kêu gọi khôi phục hòa bình, thúc đẩy lệnh ngừng bắn, hạ nhiệt căng thẳng và bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm an toàn cho tuyến đường biển chiến lược này và duy trì nguồn cung hàng hóa ổn định cho toàn cầu, theo hãng tin Kyodo News.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã có các cuộc điện đàm với những người đồng cấp từ Jordan, Nhật, Qatar và Ai Cập để thảo luận về tình hình Trung Đông, bao gồm các tác động chính trị, kinh tế và những nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm chấm dứt xung đột.

Trước đó một ngày, Trung Quốc và Pakistan cũng đưa ra sáng kiến 5 điểm nhằm khôi phục hòa bình và ổn định tại khu vực Vịnh Ba Tư và Trung Đông, trong đó kêu gọi chấm dứt ngay các hành động thù địch, khởi động đàm phán hòa bình, bảo đảm an toàn cho các mục tiêu dân sự, bảo đảm an ninh hàng hải và bảo vệ vai trò của Hiến chương Liên Hợp Quốc.